STARDUST – Những bụi sao buồn

STARDUST – Những bụi sao buồn

Stardust là một bản nhạc bất hủ trong nền âm nhạc thế giới. Ra đời đã gần 100 năm nhưng bản nhạc với ca từ tuyệt vời này vẫn tiếp tục chinh phục công chúng khắp năm châu, đặc biệt là khi được thưởng thức bài hát này qua giọng ca vàng của danh ca người Mỹ Nat King Cole. Bài viết ngắn này giới thiệu một vài bản chuyển ngữ tiếng Việt của Stardust.
 

STARDUST

By Mitchell Parish and Carmichael

And now the purple dusk of twilight time
Steals across the meadows of my heart
High up in the sky the little stars climb
Always reminding me that we're apart

You wander down the lane and far away
Leaving me a song that will not die
Love is now the stardust of yesterday
The music of the years gone by

Sometimes I wonder why I spend
The lonely night dreaming of a song
The melody haunts my reverie
And I am once again with you

When our love was new
And each kiss an inspiration
But that was long ago
Now my consolation
Is in the stardust of a song

Beside the garden wall
When stars are bright
You are in my arms
The nightingale tells his fairy tale
of paradise where roses bloom

Though I dream in vain
In my heart it will remain
My stardust melody
the memory of love's refrain ...

Bản dịch của Phương Anh: 

Bụi sao

Trong bóng tối của hoàng hôn tím 
Phủ trên đồng cỏ trái tim tôi
Những vì sao nhỏ bé trên trời
Nhắc tôi: Nay chúng mình xa cách

Em hờ hững bước trên đường vắng
Bỏ tôi cùng khúc hát không nguôi
Tình ta giờ còn hạt bụi sao
Và điệu nhạc của ngày tháng cũ

Tự hỏi mình, sao hoài thao thức 
Mơ mãi về một khúc ca xưa
Bản hoan ca của cuộc tình ta
Mong ước được bên em lần nữa

Nhớ ngày xưa khi tình xuân mới
Mỗi nụ hôn là một nguồn thơ
Giờ còn đây cho tôi ngẩn ngơ
Chút bụi sao vương trong bài hát

Bên bức tường xưa trong vườn vắng
Có ngôi sao sáng rực trên trời
Có em trong vòng tay của tôi
Có sơn ca hát bài cổ tích 
Có thiên đường hoa hồng nở rực ...

Mơ ước dẫu biết là vô ích
Trái tim tôi còn ấp ủ hoài 
Bụi sao trong giai điệu của tôi
Là điệp khúc tình yêu mãi mãi ...

PA/7/2013

Mời các bạn thưởng thức bản dịch của Quý Chương với màu sắc hơi cổ điển nhưng thâm trầm, cô đơn và một chút … tuyệt vọng đẹp đẽ: 

NHỮNG MẢNH VỠ CỦA SAO 

Chạng vạng xuống hoàng hôn tím ngắt
Len qua tim đồng vắng hoang vu
Một trời sao lặng lẽ với thiên thu
Chợt nhớ mất nhau rồi năm tháng!

Mọi thứ bây giờ là dĩ vãng
Còn trong tim tình khúc chiều mưa
Còn trong tim mảnh vỡ của sao xưa
Còn nốt nhạc ngày qua em hỡi!

Một đôi khi trong đêm trường vời vợi
Cô liêu về bài hát thoảng trong mơ
Gặp lại nhau ngày tháng mịt mờ
Giai điệu ấy thấm trong lòng chất ngất

Sao quên được cuộc tình thứ nhất
Môi hôn nồng nguồn cảm hứng vô biên
Tình qua rồi an ủi chút niềm riêng:
Những mảnh vỡ sao còn trong khúc hát!

Đêm trăng sáng bên vườn tường bát ngát
Họa mi nào hót khúc thần tiên
Tay trong tay xao xuyến cuộc tình duyên
Lạc thượng giới những đóa hồng hàm tiếu

Những mảnh vỡ sao giờ thành giai điệu
Rơi trong tim lặng lẽ chờ mong …
Biết rằng mơ mộng chỉ hoài công …
Biết điệp khúc của tình xưa đồng vọng mãi … 

QC/7/2013

Bản dịch của Nguyễn Đại Hoàng: Khoảng đầu năm 2000, tôi dịch bài này, sắp xếp một chút để thành một bản phổ nhạc tự do cho riêng tôi, chỉ chia sẻ với một vài thân hữu, cùng hát trong những chiều đông tái ngộ. Thắm thoắt đã hơn 10 năm.

Những bụi sao buồn 

Rồi bóng tối của hoàng hôn màu tím 
lan dần trên những cánh đồng của lòng tôi 
trên trời cao những vì sao nhỏ 
nhắc tôi nhớ cuộc tình đã mất  

Em đi  
để lại một bài ca day dứt 
tình yêu hóa bụi sao buồn 
và âm nhạc cũng thành năm tháng 

Đôi khi 
đêm cô đơn xa nghe khúc hát 
đắm đuối lòng tôi giai điệu khát khao 
em về trong giấc mơ 

Tình ngây 
thơ Nụ hôn mang cả trời xuân mới 
mà ngày qua đi không trở lại 
mà chia sẻ lòng tôi 
những bụi sao buồn bài ca dĩ vãng   

Bên tường hoa 
những đêm sao sáng 
tôi bên em 
họa mi kể câu chuyện thần tiên 
chốn thiên đường có đóa hồng nở muộn 

Biết là mơ mộng 
nhưng lòng tôi sao mãi vấn vương 
giai điệu những bụi sao buồn 
và điệp khúc tình yêu trong ký ức 

NĐH 

Read More

Tản mạn về một bài thơ: Em không chết đâu anh!

Tản mạn về một bài thơ:  

Em không chết đâu anh!

Đã khá lâu rồi, một hôm tôi nhận được một bài thơ có nhan đề là Do Not Stand At My Grave And Weep có kèm bản dịch ra tiếng Việt của nhà thơ nữ Hoàng Quế Thủy Châu. Thế rồi ngày tháng trôi qua vì tôi quá bận rộn trong công việc, tưởng chừng như mọi việc đã chìm trong lãng quên thì buổi sáng hôm nay tình cờ tôi đọc lại, xúc động vô cùng. Mới biết rằng đây là một bài thơ nổi tiếng khắp thế giới, do nữ sỹ Mary Elizabeth Frye viết khoảng năm 1932, tính đến nay đã 80 năm có hơn rồi. Bài thơ này về sau đã được nhiều nhạc sỹ phổ nhạc, và những bản nhạc này cũng nổi tiếng không kém. Sẽ có một dịp chúng ta trở lại với những bản nhạc đó, còn hôm nay tôi xin giới thiệu cùng quý vị nguyên bản bài thơ nói trên, cùng bản dịch của nhà thơ Hoàng Quế Thủy Châu, và một bản dịch của tôi. (Xin phép nhà thơ HQTC cho tôi được giới thiệu lại bản dịch của cô nhé).

Bản dịch của Hoàng Quế Thủy Châu:

Đừng đứng bên mộ em tuôn rơi lệ

Đừng đứng bên mộ em và rơi lệ
Em không ở đó không ngủ nơi đây
Em là ngàn cơn gió thổi tung bay
Em là kim cương lấp lánh trên tuyết.

Em tia nắng rọi trên hạt lúa chín
Em là mưa mùa thu nhẹ nhàng rơi
Buổi sáng yên lành anh tỉnh giấc mơ
Anh cảm nhận em tâm hồn thảnh thơi.

Như những chú chim yên tĩnh vòng bay
Em là vì sao tỏa sáng đêm say
Đừng đứng bên mộ em tuôn rơi lệ
Em không ở đó em đã không chết.
Và sau đây là bản chuyển ngữ của tôi:

Em không chết đâu anh! 

Anh đừng đứng bên mộ em và khóc nhé
Em đi rồi không say giấc thiên thu
Em là ngàn cơn gió thổi hoang vu
Là ngàn mảnh kim cương trên tuyết trắng

Là lúa chín trên cánh đồng ngập nắng
Là mưa thu về rơi nhẹ ướt vai anh
Và khi anh thức giấc buổi bình minh
Có thoáng chốc em về trong ngấn lệ

Có một đàn chim trên đường bay lặng lẽ
Giữa ngàn sao em sáng suốt đêm nay
Anh đừng đứng bên mộ em và khóc nhé
Em đi rồi em không chết đâu anh! 


Mary Elizabeth Frye
Nguyễn Đại Hoàng chuyển ngữ30/6/2013

Read More

Nước mắt vô ngôn

Nước mắt vô ngôn  

1. Chỉ cần đôi mắt: 

Ở Việt Nam và trên thế giới, đề tài về đôi mắt và nước mắt là rất nhiều. Vậy mà không biết vì sao tôi lại có ấn tượng mạnh đối với một bài thơ ngắn sau đây của nhà thơ ở tận Rumani xa xôi, nhà thơ Mihai Beniuc:

Steag în zare 

Care-au putut veniră după steag,
Era destul de roşu ca să-l vadă,
Iar unii s-au oprit pe cîte-un prag,
Rămaşi nevolniciei proprii pradă.
Eu mă mai duc, dar cînd nu voi putea
Să merg nainte-n viaţă tot năvalnic,
Aprinsul steag în zări l-oi arunca,
Aşa cum marea roşul soare falnic
În dimineţi senine, rumenind
Întinderile verzi şi de argint.

Bài này có nhiều bản dịch, nhưng được biết đến nhiều nhất có lẽ là bản dịch của Phạm Viết Đào:

Chỉ cần đôi mắt 

Hãy cưa đôi chân của tôi đi 
Ðể tôi khỏi lang thang
Hãy xẻo đôi môi của tôi đi
Ðể tôi không còn hôn em được nữa
Hãy chặt đôi tay của tôi đi
Ðể tôi không thể ôm em
Hãy đập vỡ trái tim tôi
Ðể nó không làm tôi điên dại
Xin hãy để lại cho tôi đôi mắt
Ðể tôi khóc người tình đã mất hút của tôi …

Đúng là một bài thơ tình mãnh liệt, quá mãnh liệt! Nhưng có một chút đáng tiếc là dịch giả đã sử dụng những động từ cưa, xẻo, chặt, đập … có phần thô bạo. Theo tôi tất cả những động từ đó có thể được thay thế bằng một động từ duy nhất, đó là động từ lấy / lấy đi. Nhưng dù sao cũng phải công nhận rằng hai câu cuối của bản dịch là rất xuất sắc, rất cảm động:

Xin hãy để lại cho tôi đôi mắt
Ðể tôi khóc người tình đã mất hút của tôi …

Có lẽ bản dịch này được phổ biến đến vậy một phần là nhờ hai câu dịch này chăng?

2. Tiếng nói không lời

 

Tears: A Silent Expression 

Tears are a symbol of unspoken love, contrary to the belief that they are a sign of weakness. Read a thought from my tears... 

Meandering through the corners of the Eyes,
Few drops of liquid fall,
Men called it Tears,
Pain, joy, fear and lovely memories all it expresses,

Following a line, crossing the cheek,
Wetting the face, like drops of pearl they shine,
A silent symbol of pain,
A testimony of mind's agony,
A natural catharsis of the emotional and physical stress,
A way to feel better, a path to solace,

Mr. heart gives the first signal when the river of tear is going to be on the high tide,
It may be the time you had a baby, it may be the time you met with an accident,
May be the time your loved one bid you a final goodbye,
May be you lost your puppy, May be you won a prize,
May be you lost a game after years of working hard,

Be it a joy or a pain,
Heart begins to feel heavy, face anxious,
Stimulating the tear buds, eyes experience a whirlpool
Often you try, but you can't control,
Tears are such, if they once start, you can't stop,
Defying all the laws of dynamics,
They break free the chains of eyes,
And start flowing till they dry,

Assumed as a sign of weakness, they are hardly those,
For they represent a source of strength,
For all I could do when I saw the distance between you and me growing,
Was to let these Tears answer everything,
Conveying all the love, all the grief, in few drops of water,

Now, when you are infinitely separated,
I have made a river of Tears,
and I sail my life-boat often in it, in times of desperation,
Searching you on the shores of memory,
Often I get your glimpse, often I don't,
I emerge out from it as a winner, defying all odds...
But still with few drops of Tears on my cheek,
As a mark that I miss you...

Kundan Pandey 

Bài thơ được trình bày như một tản văn, nửa thực, nửa ảo, nhân vật cũng có thể là tác giả mà cũng có thể ai đó, có thể là tất cả chúng ta nữa. Xin chia sẻ cùng các bạn bản chuyển ngữ của tôi: 

Nước mắt vô ngôn

Những giọt nước mắt là để nói hộ cho một Tình Yêu không nói được, hoàn toàn không phải dấu hiệu của sự yếu đuối. Hãy cảm nhận tâm tư của tôi về những giòng nước mắt …

Chực rơi trong ánh nhìn
những giọt buồn trong vắt
ta gọi là nước mắt

nước mắt nói những gì
nỗi sợ hãi, sầu bi
yêu thương ngày tháng cũ

Nước mắt rơi trên má
đẫm ướt mặt người thương
những giòng châu lấp lánh

Một niềm đau thầm kín
một cõi lòng nát tan
đến tận cùng cảm xúc

Nước mắt là lối thoát
tâm hồn và thể xác
tìm lại chút bình yên

Tín hiệu từ con tim
khởi nguồn giòng nước mắt
mừng đón đứa con đầu

giòng nước mắt trầm sâu
kiếp nạn đời bể dâu
người thân yêu vĩnh biệt

Một thú cưng thất lạc
Một canh bạc tan hoang
Một lần giành thắng lợi
Một lần nước mắt rơi

Buồn vui trong cuộc đời
con tim và nước mắt
mặt người chìm trong đêm!

Luôn luôn phải kìm nén
Nhưng không thể trời ơi!
Nước mắt cứ tuôn rơi
Cho đến khi khô cạn

Không phải là yếu đuối
Nước mắt là sức mạnh
Nói thay cho tất cả
Yêu thương ngày mỗi xa …

Hãy để em dong cánh buồm tình yêu trong nước mắt
Hãy để em tìm anh bên bến bờ của ký ức phôi pha
tìm anh qua một tia chớp năm xưa
tìm anh nhưng lòng sao ái ngại

Hãy để em nghĩ mình là người bất bại
Hãy để mọi điều như một giấc mơ qua
Nhưng với những giọt lệ buồn
Còn vương trên má
Mới biết là …
Em không thể quên anh!

Kundan Pandey / NĐH chuyển ngữ 

KẾT:  

Vâng nước mắt là vậy. Là tiếng nói không lời. Là sức mạnh mãnh liệt. Trong đời thường, trong tình yêu đôi lứa, trong tình yêu quê hương. Nguyễn Hiến Lê đã thật có lý khi dịch nhan đề Cry, the Beloved Country của Alan Paton thành Khóc lên đi, ôi quê hương yêu dấu!

 

NGUYỄN ĐẠI HOÀNG6/2013

Read More

Buổi học về nàng lọ lem ở Mỹ

Bài viết How an American teacher would tell the story of Cinderella sau đây xuất hiện trên một trang mạng xã hội đã nhanh chóng thu hút sự chú ý của bạn đọc trên toàn thế giới. Một câu chuyện cổ tích về cô bé Lọ Lem mà hầu như ai trong chúng ta cũng đều được nghe kể từ thuở nhỏ. Và dường như chẳng có ý nghĩa gì đặc biệt trong câu chuyện cổ tích đó. Chúng ta được nghe kể và rồi chúng ta kể lại cho con em chúng ta nghe. Đơn giản vậy thôi. Thế nhưng với bài viết này, chúng ta hãy đọc và xem người thầy – một người thầy ở Mỹ - đã làm được, đã khơi gợi được những gì cho các học sinh của mình với câu chuyện có phần cổ điển nói trên... Có thể nói là rất bất ngờ và thú vị. Một giảng viên nổi tiếng của Việt Nam đã bình luận về bài viết nói trên như sau: Bài “Người Mỹ giảng dạy chuyện Cô bé Lọ Lem như thế đấy” để lại trong tôi một ấn tượng mạnh hơn bất cứ lời bình nào về nền giáo dục của nước Mỹ. Người thầy giáo trong bài báo ấy chẳng khác một thiên thần. Ông đem lại cho lũ trẻ lòng công bằng, tình yêu thương, tinh thần đoàn kết giúp đỡ lẫn nhau, tư duy lý tính, ý nghĩa của cuộc đời … Với cách giáo dục như thế, làm sao mà lũ trẻ không có tình thương, làm sao mà chúng còn chịu sự ràng buộc và hạn chế bởi những điều này khoản nọ nào kia chứ? Xin giới thiệu sau đây bản chuyển ngữ của Nguyễn Đại Hoàng.

Chuông báo giờ vang lên, học sinh vào lớp. Hôm nay thầy trò lớp này sẽ thảo luận về câu chuyện cổ tích nàng Lọ Lem. Thầy gọi tên một học sinh và yêu cầu em tóm tắt câu chuyện. Cậu học sinh nhanh chóng hoàn thành nhiệm vụ, thầy cám ơn, rồi đưa ra những câu hỏi cho cả lớp.

Thầy: Này các con, trong câu chuyện mà các con vừa nghe, các con thích những nhân vật nào? Không thích những nhân vật nào? Tại sao vậy? 

Trò: Dạ, con thích nàng Lọ Lem và Hoàng Tử. Nhưng không thể ưa nỗi mấy mẹ con bà mẹ kế. Bởi vì nàng Lọ Lem tốt bụng, đáng yêu và xinh đẹp, còn bọn người đó lại cư xử không tốt đối với Lọ Lem. 

Thầy: Này các con, các con thử nghĩ xem, nếu đến nửa đêm mà nàng Lọ Lem không lên kịp cỗ xe bí ngô, thì xảy ra điều gì nào? 

Trò: Dạ thì nàng ấy sẽ trở lại với hình dạng một người giúp việc, ăn vận lôi thôi bẩn thỉu ạ. Chao ôi, đó quả là một hình ảnh quá khủng khiếp! 

Thầy: Đúng rồi, bởi vậy các con phải luôn đúng giờ. Bằng không các con sẽ chuốc lấy rắc rối, phiền muộn mà thôi. Còn điều này nữa, nhìn quanh mà xem, các con ai nấy đều xinh xắn và sạch sẽ, do đó các con phải luôn ăn vận tề chỉnh, bằng không người ta xa lánh các con đấy. Còn các cô học trò nhỏ này, các con cần hết sức giữ gìn, ý tứ đó nhé. Khi các con lớn lên và hẹn hò, nếu các con không tươm tất, bộ dạng xấu như ma, thì bạn trai các con trông thấy chỉ có nước ngất đi vì sợ đấy! (Thầy làm bộ ngất khiến cả lớp cười rộ lên) 

Thầy: Được rồi, các con nghe ta hỏi tiếp này: Nếu các con là bà mẹ kế của Lọ Lem, các con có ngăn cản nàng ấy đến với vũ hội không? Các con trả lời thật lòng nhé! 

(Một lát sau có một học sinh đưa tay trả lời): Dạ thưa thầy, nếu con là bà mẹ kế, chắc con cũng không cho Lọ Lem đi vũ hội đâu ạ! 

Thầy: Tại sao? 

Trò: Dạ thưa thầy, bởi vì con cũng yêu con gái riêng của mình ạ. Con cũng muốn con của con trở thành Hoàng Hậu ạ. 

Thầy: Đúng rồi! Chúng ta thường coi các bà mẹ kế dường như là hiện thân của ma quỷ, nhưng thật ra họ chỉ không đối đãi tốt với người khác thôi, chứ họ đối với con mình rất tốt. Các con hiểu không? Các bà mẹ kế không phải kẻ xấu, họ chỉ không thể yêu thương con người khác như con mình thôi… 

Thầy: Này các con, như các con đã biết, bà mẹ kế không cho Lọ Lem đi dự vũ hội, thậm chí còn khóa cửa nhốt nàng trong nhà nữa, vậy thì tại sao rốt cuộc nàng vẫn đi được, để trở thành hoa khôi vũ hội kia chứ? 

Trò: Dạ đó là do nàng được bà tiên giúp đỡ. Bà tiên cho nàng áo đẹp, bà tiên biến quả bí thành cỗ xe ngựa, bà tiên biến bầy chó, lũ chuột thành những gia nhân của nàng Lọ Lem. 

Thầy: Đúng rồi! Các con thử nghĩ xem, nếu Lọ Lem không được bà tiên giúp thì chắc là nàng không thể tham dự vũ hội phải không? Trò: Dạ đúng là như vậy! 

Thầy: Này các con, nhưng nếu mấy anh bạn chó và chuột xúm vào giúp Lọ Lem, thì liệu nàng có thể trở về nhà một cách êm thắm được không? 

Trò: Dạ không ạ! Khi đó nàng chỉ có thể thành công trong việc xua đuổi Hoàng Tử thôi ạ! (Cả lớp lại cười rộ lên) 

Thầy: Mấy con thấy chưa, đúng là Lọ Lem được bà tiên giúp đỡ, nhưng nếu chỉ có sự giúp đỡ của bà tiên thôi thì không đủ đâu. (Còn mấy bạn chó và chuột nữa chứ). Bởi vậy, các con phải hiểu là, cho dù ở hoàn cảnh nào đi nữa, thì tất cả các con đều cần có bạn bè. Bạn bè không phải là bà tiên, nhưng chúng ta cần bạn bè biết bao nhiêu! Thầy hy vọng là các con có được nhiều, rất nhiều bạn bè. 

Thầy: Nào các con, bây giờ các con hãy nghĩ về điều này: nếu chỉ vì bà mẹ kế ngăn cản không cho đi mà Lọ Lem bỏ qua cơ hội đi dự vũ hội, thì liệu nàng có thể trở thành bà hoàng hay không? 

Trò: Dạ không ạ. Trong trường hợp như vậy thì nàng sẽ không có mặt ở vũ hội. Hoàng Tử sẽ không gặp gỡ nàng, sẽ không biết nàng, và sẽ không có chuyện yêu nàng. 

Thầy: Đúng rồi! Nếu Lọ Lem không muốn tới vũ hội, thì cho dù bà mẹ kế không ngăn cản nàng, thậm chí còn ủng hộ nàng, thì tất cả cũng đều vô ích. Các con nói xem, thế ai là người quyết định chuyện nàng đi dự vũ hội? 

Trò: Chính Lọ Lem là người quyết định! 

Thầy: Bởi vậy, các con ơi, cho dù Lọ Lem không còn bà mẹ để yêu thương nàng, mà chỉ có bà mẹ kế không yêu thương nàng, thì nàng ấy vẫn có thể yêu thương chính mình. Bởi nếu nàng yêu thương chính mình, nàng sẽ tìm kiếm được những gì nàng mong muốn. Nếu ai đó trong các con không được ai yêu quý, hoặc cũng như Lọ Lem, các con có bà mẹ kế không thương yêu các con, thì các con biết mình cần làm gì rồi phải không nào? 

Trò: Dạ, các con sẽ yêu thương chính mình ạ! 

Thầy: Đúng đó các con! Không ai có thể ngăn cấm các con yêu thương chính mình. Nếu các con cảm thấy những người khác không yêu thương mình, thì các con cần yêu thương chính mình hơn nữa. Nếu không ai cho các con cơ hội, các con phải tự tạo ra cơ hội. Nếu các con thực sự yêu thương chính mình, các con sẽ tìm được những gì các con cần. Không ai có thể ngăn cản Lọ Lem tham gia vũ hội, không ai có thể cản bước nàng trên con đường trở thành hoàng hậu, ngoại trừ chính nàng, đúng không các con? 

Trò: Vâng ạ! 

Thầy: Câu hỏi cuối cho các con đây: trong câu chuyện này, có điểm nào chưa hợp lý? 

Trò (sau một lúc suy nghĩ): Dạ thưa thầy, điểm chưa hợp lý là đây: sau nửa đêm lẽ ra tất cả mọi thứ đều trở về nguyên dạng, nhưng đôi giày thủy tinh của Lọ Lem thì không! (Nó vẫn còn là đôi giày thủy tinh!) 

Thầy: Ô, các con thật là giỏi đó nghe! Các con thấy chưa, ngay cả những tác giả lớn mà còn sai sót thế đấy. Vì vậy sai sót chẳng phải là cái gì đáng sợ các con ạ. Thầy tin chắc rằng, nếu có ai trong số các con hôm nay mà sau này trở thành nhà văn, thì chắc là bạn ấy còn giỏi hơn cả nhà văn của câu chuyện này ấy chứ! Các con tin thế không?... Buổi học mà cứ như một lễ hội, tưng bừng và rộn rã!

Nguyễn Đại Hoàng chuyển ngữ
5/2011





Bản tiếng Anh

How an American teacher would tell the story of Cinderella
by Tingting on Wednesday, November 11, 2009

The bell rings, and students run into the classroom. This class, they’re discussing Cinderella. The teacher asks one student to come up to the front and summarize the story. The student quickly finishes, the teacher thanks him, and starts to ask the class questions.

Teacher: Which characters did you like in the story? Disliked? Why?

Student: I like Cinderella, and the Prince. I don’t like Cinderella’s step-mother and her step-sisters. Cinderella is kind, adorable, and beautiful. Her step-mother and step-sisters were mean to her.

Teacher: If at midnight, Cinderella didn’t get into her pumpkin carriage in time, what would happen?

Student: She would turn back into a servant with dirty clothes. Aiya, that would be horrible.

Teacher: Therefore, you must be punctual, otherwise you might land yourself in trouble. Also, look around, all of you are very clean and pretty, you need to make sure to be clean or your friends will be scared of you. Girls, you need to be extra careful. When you grow up and go out on a date, if you’re not careful and your boyfriend sees you when you’re very ugly, he might be so scared that he faints. (The teacher pretends to faint, class laughs).

Teacher: Alright, next question: If you were Cinderella’s stepmother, would you stop Cinderella from attending the ball? You have to be honest!

(After a while, a student raised his hand and answers): Yes, if I were Cinderella’s stepmother, I would stop her from attending the ball too.

Teacher: Why?

Student: Because, because I love my own daughter, I want her to be queen.

Teacher: Yes. The stepmothers we see all seem to be evil, they don’t treat others well enough, but they treat their own children very well. Do you understand? They’re not evil, they just can’t love other children like they love their own.

Teacher: Children, next question. Cinderella’s stepmother forbade her to go to the ball and even locked her in. But why was she able to go and become the most beautiful girl there?

Student: Because her fairy godmother helped her, gave her beautiful clothes, turned a pumpkin into a carriage and dogs and mice into servants.

Teacher: You’re right! Think, if Cinderella didn’t have her fairy godmother’s help, she couldn’t have attend the ball, right?

Students: Yes!

Teacher: If the dogs and mice weren’t willing to help her, could she have successfully returned home at the last minute?

Student: No, then she would have successfully scared the prince (the class laughs).

Teacher: Cinderella had the help of her fairy godmother, but just the godmother’s help wasn’t enough. So children, no matter where you are, we all need friends. Our friends might not be fairies, but we need them. I hope you all have many, many friends.

Teacher: Now, please think about this, if Cinderella gave up because her stepmother wouldn’t allow her to go to the ball, would she have become the the prince’s bride?

Student: No! If that were case, she wouldn’t have been at the ball. The prince wouldn’t have met her, got to know her, and fell in love with her.

Teacher: That’s right! If Cinderella didn’t want to go to the ball, even if her stepmother didn’t stop her, or even supported her, it would’ve been useless. Who decided whether she was going to attend the ball?

Student: Herself.

Teacher: Therefore, children, even though Cinderella didn’t have her mother to love her, had a stepmother that didn’t love her, she still loved herself. Because she loved herself, she went to look for what she wanted. If you feel as if you’re not loved, or like Cinderella has a stepmother that doesn’t love you, what should you do?

Students: Love ourselves!

Teacher: That’s right, nobody can stop you from loving yourself. If you feel that others don’t love you, you need to love yourself; if nobody gives you opportunities, you should create opportunities for yourself. If you really love yourself, then you will find what you need. Nobody could stop Cinderella from attending the ball, nobody could stop her from becoming the queen, except herself, right?

Student: Yes!!!

Teacher: Last question, what’s illogical about this story?

(After a long time) Student: After midnight everything would transform back, but Cinderella’s glass slippers didn’t.

Teacher: Wow, you’re so smart! See, even great authors make mistakes. Therefore, making mistakes isn’t something to be afraid of. I guarantee, if one of you became an author in the future, you’ll be better than this one! Do you believe me?

The children cheer.
http://www.chinasmack.com/2009/stories/teaching-cinderella-fairytale-china-vs-america-differences.html

Read More

Tản mạn John Steinbeck & Robert Burns

Tản mạn John Steinbeck & Robert Burns 

Hôm qua đọc bài Của Chuột và Người của cô PA trên báo Anh Vũ, tự dưng tôi nhớ lại một ngày đã xa xưa, thuở mới làm quen với văn chương nước ngoài, rồi lần mò đi vào con đường dịch thuật, thoáng chốc đã mấy mươi năm. Tôi nhớ rõ như thế bởi tác phẩm dịch thuật đầu tiên của tôi chính là Of Mice and Men của John Steinbeck. [Riêng Robert Burns - người có khổ thơ mà John Steinbeck trích ra bốn chữ dùng làm tựa đề cuốn sách nói trên – thì mãi về sau này tôi mới đọc đến, nhưng tôi lại dịch khá nhiều bài thơ của nhà thơ Tô Cách Lan này.] Và tôi để nguyên những bản dịch có từ những năm đó - không sửa chữa thêm bớt gì cả, dù biết trong những bản dịch đó vẫn có nhiều điều cần hiệu chỉnh: tôi muốn giữ nguyên cái hương vị mộc mạc của thuở ban đầu. Hy vọng hương vị ấy có thể san sẻ cùng quý vị một điều gì đó, một niềm vui nho nhỏ nào đó, trong những ngày tháng năm nắng nóng, đầy tư lương phiền muộn này. 

1. John Steinbeck là nhà văn Mỹ đoạt giải Nobel Văn Chương 1962, vàOf Mice and Men (1937) là một tác phẩm nổi tiếng của ông. Ở Việt Nam có hai bản dịch phổ biến, một của Hoàng Ngọc Khôi và Nguyễn Phúc Bửu Tập (1967), một của Đào Văn Bình (2010). Từ lâu lắm rồi, tôi có dịp đọc tác phẩm này, và ngay đoạn mở đầu, tôi nhớ mình đã choáng ngợp và thích thú như thế nào về một bức tranh đầy âm thanh, đầy màu sắc, thanh bình và lặng lẽ được John Steibeck vẽ ra với một cách dùng từ khá lạ. Đoạn đó như sau:

A few miles south of Soledad, the Salinas River drops in close to the hillside bank and runs deep and green. The water is warm too, for it has slipped twinkling over the yellow sands in the sunlight before reaching the narrow pool. On one side of the river the golden foothill slopes curve up to the strong and rocky Gabilan Mountains, but on the valley side the water is lined with trees- willows fresh and green with every spring, carrying in their lower leaf junctures the debris of the winter's flooding; and sycamores with mottled, white, recumbent limbs and branches that arch over the pool. On the sandy bank under the trees the leaves lie deep and so crisp that a lizard makes a great skittering if he runs among them. Rabbits come out of the brush to sit on the sand in the evening, and the damp flats are covered with the night tracks of 'coons, and with the spread pads of dogs from the ranches, and with the split-wedge tracks of deer that come to drink in the dark.

Nhiều người đã thắc mắc vì sao tác giả lại dùng chữ drops, bởi đây là một động từ dùng để diễn tả một sự rơi, một sự đổ xuống dưới do trọng lực. Nhưng làm sao một dòng sông lại có thể “đổ xuống” thung lũng, trong khi đáy sông cũng là đáy thung lũng kia chứ? Phải chăng từ moves là từ phù hợp nhất ở đây? Nhiều người khác thì tự hỏi, vì sao đã hillside rồi còn thêm chữ bank - hillside bank? Ngẫm kỹ mới hiểu là bờ sông phía những sườn đồi. Rồi những từ như twinkling liệu có cần dùng không? Bởi sự lấp lánh của một vật không tùy thuộc, hay không tạo ra, sựấm, lạnh của nó. Rồi the golden foothill slopes là gì? Phải chăng tác giả muốn nói là the golden slopes of the foothills? Tại sao phải dùng thêm the spread pads, the split – wedge tracks, trong khi chỉ cần dùng the tracks là đủ? … Nhiều người cho rằng, khi dùng những từ như vậy, có thể John Steinbeck muốn đề cao nhạc điệu của lời văn. Nhưng khi hiểu thì phải hiểu theo nghĩa khác! Từ đây mới thấy rằng văn John Steinbeck không dễ dịch. Có phải vậy không? Chúng ta hãy thử đọc bản dịch đoạn nói trên của Hoàng Ngọc Khôi và Nguyễn Phúc Bửu Tập: 

Phía Nam Soledad chừng mấy dặm, dòng sông Salinas đổ xuống theo sát sườn đồi, nước xanh thẳm và ấm nhờ phơi mình trên bãi cát vàng lấp lánh ánh nắng trước khi êm ả chảy vào một cái hồ nhỏ hẹp. Một bên bờ là những sườn đồi vàng ánh nhô lên, soải mình đến tận những vách núi đá Gabilan, bờ sông bên kia cây cỏ um tùm, hễ vào tiết xuân rặng liễu lại xanh rờn và những chiếc lá phía dưới gốc còn giữ dấu vết các trận lụt mùa đông qua, những hàng sung, lá và cành nhẵn thín vươn ra và kết thành một vòm trên mặt nước yên lặng. Trên bãi cát ven sông lá rụng thành một thảm dày và khô làm mỗi khi có con thằn lằn chạy qua, lại gây ra tiếng sột soạt ngân dài. Chiều đến, lũ thỏ từ các bụi rậm ra ngồi chơi trên cát và những chỗ đất thấp mỗi buổi sáng thường hãy còn dấu chân hay vết móng các đàn chuột ăn cá, bầy chó trại hay bầy hươu đã tới uống nước trong đêm. 

Rồi chúng ta lại đọc bản dịch của Đào Văn Bình (2010): 

Một vài dặm về phía nam Soledad, dòng sông Salinas tạt vào phía sườn đồi, nước sâu và xanh biếc. Dòng sông ấm áp vì đã lấp lánh trườn mình trên giải cát vàng chói chang ánh mặt trời trước khi đổ vào hồ nước hẹp. Trên một bờ của dòng sông, những ngọn đồi vàng uốn lượn theo rặng núi đá Galiban hùng vĩ, nhưng còn về phía bờ thung lũng, dòng sông chạy sóng đôi với những rặng liễu xanh tươi mà cứ mỗi độ xuân về trên những cuống lá ở dưới thấp vẫn còn mang theo rác rưởi của trận lụt mùa đông; và những cây sung dâu thân trắng nổi vân nổi sọc nằm ngả ngớn, cành lá la đà trên mặt hồ. Trên bờ cát dưới những rặng cây, lá khô ròn nằm xếp lớp tới nỗi những con rắn mối chạy sột soạt trong đó. Vào buổi chiều những con thỏ chui ra khỏi bụi rậm ngồi trên cát; những khu đất bằng phẳng, ẩm ướt phủ đầy dấu chân của loài chồn đi ăn đêm, những vết chân của những con chó đến từ các nông trại, và dấu móng chẻ của những con nai ra uống nước trong đêm tối.

Sycamore tree: cây sung, xóm tôi ngày xưa có nhiều cây sung, và da nó cũng lốm đốm trắng như vậy. Nhưng sung mọc bên hồ thì tôi chưa thấy bao giờ!

Willow tree: cây liễu, ở quê tôi, quả thực có những hàng liễu rũ bên hồ như vậy. Bây giờ người ta chặt bỏ hết rồi!

Coon: gấu trúc Mỹ / ngày xưa không biết coon là con gì tôi dịch là con hải ly (!).

Lizard: con thằn lằn này, dưới quê tôi đích thị là con rắn mối. Rất hiền lành, và đúng là anh ta thường chạy vụt qua trên những đám lá khô, đôi khi làm người ta giật mình. 

Phiếm bàn: Hai bản dịch này thể hiện những khác biệt rõ rệt, vài thí dụ: Coons: đàn chuột ăn cá / loài chồn đi ăn đêm /mà đúng ra phải là con gấu trúc Mỹ; Lizard: con thằn lằn / con rắn mối… Đối với chữ drops: bản dịch thứ nhất dịch là đổ xuống, bản dịch thứ hai dịch là tạt vào. Theo tôi nghĩ nên dịch là trôi, chảy,... hoặc có thể là đổ về, hay đổ vào. Bản dịch thứ nhất không dịch chữ deep trong runs deep and green. Bản dịch thứ hai có dịch chữ deep với nghĩa là sâu. Tuy nhiên trong văn cảnh, tôi nghĩ chữ deep có thể dịch là huyền bí. Và động từ runs ở đây có nghĩa là trở nên. Tương tự như vậy là câu the strong and rocky Galiban Mountains. Bản dịch thứ nhất không dịch chữ strong, và hiểu chữ rocky theo nghĩa đá. Bản dịch thứ hai dịch chữ strong thành hùng vĩ, và cũng hiểu chữ rocky theo nghĩa đá. Theo tôi, chữ rocky còn có một nghĩa là hiểm trở. Ở đây xin giới thiệu bản chuyển ngữ ngày xưa của tôi về đoạn văn nói trên: 

Xa xa mấy dặm về phía nam Soledad, dòng Salinas chảy xuôi theo mạn sườn đồi, trở nên trong xanh, huyền bí. Và nước cũng trở nên ấm nữa, bởi trước khi đổ vào một lòng hồ nhỏ hẹp, dòng sông đã lấp lánh đi qua những bãi cát vàng phơi dưới ánh mặt trời. Bờ sông phía chân đồi nhấp nhô những dốc đá óng ả như sắc vàng ròng, uốn lượn quanh co tới tận rặng Galiban hùng vĩ và hiểm trở. Bờ sông phía thung lũng chen chúc những hàng cây - những hàng liễu tươi xanh mỗi độ xuân về, mà những cuống lá dưới thấp của chúng vẫn còn vết tích của trận lụt mùa đông. Và những hàng sung với những nhánh, những cành, vỏ lốm đốm trắng, vươn ra trên mặt hồ lặng lẽ. Ngoài bãi cát, dưới những tàn cây, lá rụng rơi đầy và khô giòn đến mức có thể nghe rõ cả tiếng sột soạt khi có một con rắn mối chạy vụt qua trên đó. Vào buổi chiều tà,từ những bụi rậm, mấy chú thỏ ra ngồi trên cát, và vùng đất ẩm ướt bằng phẳng in đầy dấu chân của những con hải ly, những con chó đến từ nông trại, và những con hươu nai, ra uống nước trong đêm. 

2. Robert Burns (1759 – 1796) là một nhà thơ lớn người Tô Cách Lan, bài To a Mouse (1875) của ông có một khổ thơ mà sau này nhà văn John Steinbeck rút ra bốn chữ dùng làm tựa đề cho tác phẩm Of Mice and Men của ông. Khổ thơ đó như sau:


But little Mouse, you are not alone,
In proving foresight may be vain:
The best laid schemes of mice and menGo often awry,
And leave us nothing but grief and pain,
For promised joy!


Bản dịch của Thái Bá Tân:

Nhưng chuột ơi, đâu chỉ ngươi cô đơn.
Trong nỗi buồn, nào ta có gì hơn -
Cũng như ngươi, ta chờ mong hạnh phúc.
Hòa bình, ấm no,
Nhưng số phận chỉ cho ta cái nhục,
Cái buồn, cái lo. 

Phiếm bàn: Ngoài câu đầu, phần còn lại của bản dịch đã được dịch giả dịch thoát đến mức ... mờ cả tinh thần của nguyên tác! Thôi thì đành mạo muội gởi đến các bạn bản tạm dịch thô sơ sau đây vậy: 

Nhưng chuột ơi, đâu chỉ một mình mi
biết chờ mong có thể là hão huyền
những dự tính đẹp đẽ nhất của chuột và người
thường luôn thất bại
và chúng ta không còn gì ngoài sầu muộn đớn đau
cho một niềm vui từng hứa hẹn …

Nhìn lại bài thơ chuyển ngữ thô nói trên, tôi thấy có được một niềm vui nho nhỏ là ngay từ những năm xa xưa đó, tôi đã giữ được 4 chữ: Của Chuột và Người trong câu dịch của mình. May lắm thay! Chúc quý vị những ngày tháng năm vui vẻ.

Nguyễn Đại Hoàng
5/2013

Read More

Man mác với Sara Teasdale

Sara Teasdale ( 1884 – 1933).Sara Teasdale sinh ra ở St Louis, tiểu bang Missouri, nước Mỹ.Tập thơ Love Songs của nữ thi sĩ được giải Pulitzer năm 1918. Sara Teasdale thích sống ẩn dật, ít tiếp xúc với thế giới bên ngoài.Sara Teasdale thích viết về tình yêu, nỗi mất mát trong tình yêu và nỗi cô đơn.

Xin giới thiệu sau đây một số bài thơ nổi tiếng của bà.

THE FLIGHT 

We are two eagles
          Flying together,
Under the heavens,
          Over the mountains,
Stretched on the wind.
          Sunlight heartens us,
Blind snow baffles us,
          Clouds wheel after us,
Raveled and thinned.

We are like eagles;
But when Death harries us,
Human and humbled
When one of us goes,
Let the other follow –
Let the flight be ended,
Let the fire blacken,
Let the book close.

BAY 

Ta như đôi chim ưng
cùng nhau bay
dưới trời này
trên núi non này
và gió ngàn khơi

Hân hoan khi nắng đẹp
Gian nan ngày tuyết rơi
làn mây nhỏ xa xôi
bay sau ta bối rối

Ta như đôi chim ưng
Thần Chết đến
kiếp người nhỏ mọn
khi một cánh chim biệt ly
hãy để chim kia cùng ra đi !
Và, chuyến bay đời , thôi hãy ngừng !
ngọn lửa đời , thôi hãy tắt !
cuốn sách đời , thôi hãy khép !

SONG OF AMALFI 

I asked the heaven of stars
          What should I give my love –
It answered me with silence,
          Silence above.

I asked the darkend sea,
          Down where the fishermen go –
It answered me with silence,
          Silence below.

Oh, I could give him weeping
          Or could him song –
But how could I give him silence
          My whole life long?

TẶNG PHẨM

Tôi hỏi trời sao
Những gì có thể tặng chàng
Nhưng trời sao im lặng
Trên cao

Tôi hỏi biển âm u
những ngư ông
lưới tung ngoài bãi vắng
Nhưng biển xanh im lặng
Thâm sâu

Ôi, tôi có thể tặng chàng
giọt lệ hay bài ca
Nhưng làm sao tôi có thể tặng chàng
sự lặng câm
suốt cả một đời tôi ?

LET IT BE FORGOTTEN

Let it be forgotten, as a flower is forgotten,
          Forgotten as a fire that once was singing gold,
Let it be forgotten for ever and ever,
          Time is a kind friend, he will make us old.
If someone asks, say it was forgotten
          Long and long ago,
As a flower, as a fire, as a hushed footfall
          In a long–forgotten snow.

LÃNG QUÊN

Thôi hãy lãng quên
Như bông hoa lãng quên
Như ngọn lửa một lần sáng chói
Hãy lãng quên muôn đời và mãi mãi
Thời gian – người bạn vàng – sẽ làm mờ phai tuổi trẻ
Nếu ai đó hỏi , hãy nói đã lãng quên bạn nhé

Lâu rồi
Như một cánh hoa
Như một ngọn lửa
Như một dấu chân trên tuyết
Lâu rồi



NGUYỄN ĐẠI HOÀNG chuyển ngữ

4/2008

Read More